ISO 23601 Acil Durum Tahliye Planları

2009 yılında tescil edilmiş, 2014 yılında minör güncellemeler yapılmıştır. “İşyerlerinde acil durum yönetmeliği”, “Binaların yangından koruma yönetmeliği” ve “Sağlık güvenlik işaretleri yönetmeliği” doğrultusunda hazırlanacak tahliye planları bu standarta uygun olmak zorundadır. Bina ve kurumların çeşitliliği gereği plan üzerinde uygulanacak piktogramlar ISO 7010:2011-A2015 standartlarında olmak zorundadır.

Tüm ana giriş kapılarında, merdiven ve koridor kesişmelerinde, her katta, toplantı-konferans vb salonlarda, yemekhane vb toplu kullanım alanlarında tekrarları şarttır.

Alışageldiğimiz “Sivil Savunma Krokileri”nden farklıdır. ISO 23601 ISO 7010 ve ISO 16069 lisanslarına sahip, buna bağlı olarak yine tescilli (copyright) olan 260’ın üstünde piktogramın kullanım lisansına sahip teknik grafiker marifetiyle hazırlanabilir. Her ne kadar çizim kabiliyetine sahip olsanızda, lisans sahibi olmamanız, ISO 23601 ve ISO 16069 alt detaylarına hakim olmamanız sebebiyle yönetmeliklere uygun olmayacaktır.

Bazı tanımlar, kavramlar yanlış değerlendirilmektedir. Yönetmeliklerde bahsedilen yangın tahliye projesi ile acil durum tahliye krokisi farklı çalışmalardır. Farklı kullanıcılara hizmet ederler. Mimari projeler ve yangın tahliye projesine dönüştürülmüş mimari proje, teknik bilgi ve detay zenginidir. Acil durum tahliye krokisi, sade ve basittir. Binanın tüm kullanıcıları tarafından okunabilir olmalıdır.

Yönetmeliklerde tahliye krokisi için, ebat, ölçek, asılacakları noktaların özellikleri, tekrar sayıları, işaretlerin hangi sembollerle belirleneceği vb birçok detay ifade edilmezken “işyerleri ve bina eklentilerinde alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri” yönetmeliği Madde 8 gereği, TS EN ISO 7010 güvenlik işaretleri, ISO 16069 acil durum yönlendirmeleri ve ISO 23601 acil durum tahliye planları standartları bu çalışmanın tüm detaylarını belirlemekte, doğru ve uluslararası standartta tanzimini sağlamaktadır.

Tahliye planı üzerinde yer alan ISO7010 sembollerinin aynıları ile hazırlanmış olan uyarı levhalarının bütünlük sağlaması, ISO 16069 acil durum yönlendirmesi işaretleriyle kaçış yolları boyunca yer alan uyarı levhaları, çalışmanın güvenilir olmasını sağlar.

Tahliye planı binanın bütününü esas alarak, katların koordinasyonu, kullanıcı yükü ve kaçış yolları esasının tanımlanmasıyla başlar. Yangın ekipmanları, acil durum ekipmanları vb unsurların üzerine işaretlendiği, acil durum planının bir parçası iken, özeti olarak nitelenebilecek bir grafik çalışmasıdır.

Bu çalışmayı hazırlayıp asmanın oluşturduğu yükümlülükleri iyi inceleyiniz. Planda göstermediğiniz unsurların yükümlülüğü de ciddi bir konudur.

İlgili yönetmelikleri dikkatle okumadığınızda, üst resimde görülen çalışma örneği kamuoyunca doğru bir referans olarak algılamaktadır.

ISO 7010 piktogramlarını lisanssız olarak temin edemeyeceğiniz, internet marifetiyle kopyalayarak kullanmanız halinde de ağır neticelerle karşılaşacağınızı unutmayınız.

Basit bir okul binasının planını hazırlarken, bu standartların gerekliliği nedir sorusuyla çok karşılaşmış olarak, pencere tahliyesi, çatı teras tahliyesi gibi konularla bağlantılı olarak AFAD, Belediye, İtfaiye entegrasyonlarıyla karşılaşmaya hazır olmanız gerektiğini hatırlatmakta fayda vardır. En basit bir okul binasının hazırlanan risk analizinde 1100’ün üzerinde risk faktörü belirlenmiştir. Çalışmalarınızda bu risk analizine ve faktörlere ulaşamamışsanız önemli eksiklik içinde olduğunuzu biliniz.

Basit binalarda, örneğin bir okul, hazırlanan tahliye planı birçok kişi için “basit/kolay” olarak nitelendirilir.

Ancak bu tahliye planı, acil durum eylem planının özet grafiği olarak ele alınmalıdır. Binaların yangından korunma yönetmeliği en az iki kaçış yolunu öngörür. Mevcudun ortaya konduğu bu plan üzerinden 2. kaçış imkanının hazırlanması, projelendirilmesi, uygulanması ve tahliye planının ikinci revizyonunun hazırlanması gereklidir. iş güvenliği uzmanı, risk analizi ve mevcut durum üzerinden değerlendirmesini hazırlayarak, tedbirlerin ve envanterlerin güncellemesini hazırlayacaktır. Plan üzerindeki müdahale envanterlerinin yerleri levhalandırılarak kalıcı olmaları ve takiplerinin yapılması sağlanacaktır. Plan üzerinde çizilen kaçış yollarının işaretlenmiş olması, acil durum çıkışının levhalarla işaretlenmiş olması, beraberinde yükümlülükler getirir. Bunların uygunluğu, varsa düzenlemelerin yapılması önem arz eder. Acil çıkış kapısı olarak işaretlediğiniz kapı kaçış yönünde açılması yükümlülüklerin başında gelir.

ISO 23601 planlarında ebat ve ölçekte, 40x60cm ve 1/50 baz kabul edilmektedir. Otel odaları, misafirhane, yatakhane, yurt odaları vb noktalarda kapı arkalarına asılmak zorunda olan “Cep Planları” bina dahilinde kullanılan tahliye planlarının 20x30cm ebatlarında uyarlanmış basit versiyonlarıdır. Bina yapısı, kullanım amaçları doğrultusunda, gösterilmesi zorunlu detaylarla ebat ve ölçek 100x150cm ile 1/300’e kadar değişebilir. Tekrar edilen planlarda, kompleks bina yapısı, oda büyüklükleri, en az 2 farklı kaçış yolunun gösterimi gibi esaslara göre büyük plan, küçük parçalara bölünerek çoğaltılmalıdır.

ISO 23601 tahliye planı üzerinde “Vaziyet Planı ile toplanma alanını” Kuzey yönlü olarak göstermek zorundasınızdır. ISO 23601 Tahliye planı ise astığınız noktaya göre bakan kişinin kendisini konumlandırabilmesi için, o noktaya göre tasarımı hazırlanmalıdır. İlave büyük pusula ile bu konumlandırma yönü belirtilmelidir

ISO 23601 tahliye planı üzerinde kullanılan ISO 7010 piktogramları 260’ın üzerinde olup, hangilerini kullanacağınızı, hangilerini göstermeyeceğinizi ISO23601 detaylarından öğrenebilirsiniz. minimum 0,75×0,75 cm gösterim büyüklüğü gereklidir. İş güvenlik uzmanı tarafından hazırlanan risk analizleri doğrultusunda konumlandırılan kişisel koruyucu ekipmanlar, yangın müdahale envanterleri, sağlık müdahale ekipmanları, tehlikeli alet ekipman makine vb noktaları tespiti önem arzeder. Ne yazık ki uygulamada risk analizlerinin yetersiz yapıldığı, birçok müdahale envanterinin kullanılmadığı, hazırlanan planların göstermelik krokiler olduğu gözlemlenmiştir. Çok dikkat edilmesi gereken bir konuda yapı market, hırdavatçılar vb malzeme satan noktalardan temin edebileceğiniz sağlık güvenlik işaretleri levhalarının neredeyse tamamı lisanssız kopya veya geçersiz yönetmeliğe uygun olmayan ürünler olmasıdır. Mutlaka ehil bir kişi veya kuruma danışınız, Türk standartları Enstitüsü web sayfasından “TS ISO EN 7010” sayfasını kontrol ediniz.

Çalışmakta veya bulunduğunuz odadan binanın dışına kadar ulaşacağınız yol acil durum kapıları, koridorları ve yollarıdır. Tüm bu güzergah kaçışınızı engellemeyecek şekilde yönetmeliklere uygun olarak tanzim edilmelidir. ISO 23601 tahliye planları alternatif yollarla beraber bu güvenli güzergahı göstermekle zorunludur. Acil durum tahliyesinde tüm kapı pencere koridor ve yollar bu amaca hizmet ederken, yangın tahliyesinde; yangın ısı, ateş ve zehirli duman ürettiği için, özel olarak imal edilmiş yangın merdivenleri üzerinden tahliye gerçekleşecektir. Hastane vb medikal yerlerde ilave bir uygulama mevcuttur. Liman, otopark, spor sahaları konularında mutlaka bilgi edininiz.

ISO 23601 tahliye planı kat yerleşim planı değildir. Hareket edebilen tefrişat, makine ekipman vb unsurlar planda gösterilmez. Ancak tahliye yolları çiziminde bu unsurlar dikkate alınır. Tahliye planı kamuya açık olarak sunulmalıdır, “Gizlilik” hükümleri gereği oda isimleri yerine numaralandırma kullanılır. Mihenk oluşturabilmek için istisnai olarak, “Gizlilik” hükümlerine aykırı düşmeyecek bazı oda veya yerlerin isminin yazılması sakıncalı değildir.

Planlarda “Acil Durum Tahliye” ve “Yangın Tahliye” talimatları ayrıca yazılmalıdır. Afet yönetimi ISO 22320 standartı ayrı bir konudur. Deprem, sel, sızıntı, sabotaj vb konu başlıklarının her biri ayrı ayrı çalışılır, ISO 23601 tahliye planı üzerinde gösterilmez.

Arama, kurtarma, ilk yardım ekipleri, sorumlu kişi ve telefonları; uygulamada personel değişim sıklığı vb sebeplerle ayrı bir pano üzerinde hazırlanması tavsiye edilir.

Tescilli çalışma, telif kapsamında korunan piktogramlar vb unsurlar sebebiyle lisanslı çalışma altında bu bilgiler plan üzerinde yer alır. Sözlü beyanları kabul etmeyiniz. Gerek lisans belgeleri gerek referans çalışma örnekleri gerekse gizlilik sözleşmesiyle beraber teknik şartname imzalanmasını mutlaka isteyiniz. Gerçek dışı beyanlardan sizleri koruyacaktır.